یاران سلام . . .

 امسال یکصدمین سال درگذشت علامه فقید و زاهد آقا شیخ مرتضی ریزی (ره) از مدرسین ، فقها و زهاد نامی و شاگردان برجسته مرحوم شیخ مرتضی انصاری(اعلی الله مقامه) است . نوشته زیر به همین مناسبت عینا" از شماره ۵۲۶ روزنامه اصفهان زیبا مورخ ۳۰/۶/۸۷ انتخاب شده است : 

  به بهانه سالروز وفات مرحوم آقا شيخ مرتضى ريزى

         شيخ و چهل‌هزار نفر پاى منبر

تولد، خاندان و تحصيلات ‌ ‌

علامه فقيه زاهد مرحوم آقاشيخ مرتضى ريزى، فرزند ملا عبدالوهاب بن شيخ على در قريه ريز لنجان (زرين‌شهر) متولد شد. پدرش شيخ عبدالوهاب ريزى عالم و فاضل و مجتهد جامع بوده و در اصفهان نزد سيد حجت‌الاسلام و در نجف اشرف تحصيل نمود و پس از مراجعت در وطن خويش ساكن گرديده و به ترويج دين و اجراى احكام پرداخت. وى پس از وفات در مسجد خودش )مسجد رحيم‌خان( در اطاقى مخصوص مدفون گرديد. ‌از آثـار مـرحـوم شـيـخ عبدالوهاب ريزى كتاب القسطاس المستقيم كه تعليقه‌اى مفصل بر قوانين الاصول است را مى‌توان نام برد كه نسخه‌اى از جلد اول آن در كتابخانه دانشگاه اصفهان موجود است. ‌ ‌علامه شيخ مرتضى‌ريزى نزد پدر در مسجد رحيم‌خان ريزى و جمعى ديگر از بزرگان و علماى اصفهان تحصيل نمود و سپس به نجف اشرف مهاجرت و مدت دو سال درس علامه شيخ انصارى را درك نموده و به درس آقاسيدحسين ترك و جمعى ديگر نيز حاضر شد و پس از آن به اصفهان بازگشت. ‌ ‌پس از بازگشت به اصفهان از آنجايى كه خود از اساتيد مسلم فقه و اصول و از مدرسان جامع به شمار مى‌آمد، به امر تدريس و ترويج شعائر اسلامى پرداخت و از اساتيد عاليقدر در دوران تدريس بزرگانى چند از محضرش فيض بردند كه از آن جمله‌اند: ‌عالم ربانى شيخ على‌مدرس يزدى، عالم فاضل ملامحمد حسين ادهم، عالم فاضل اديب ملامحمد همامى، آيت‌الله حاج سيدعبدالعلى مريدى، آيت‌الله شيخ اسماعيل معزى، ميرزا حبيب‌الله نير و عالم مجاهد شهيد سيدحسن مدرس كه تقريرات درس ايشان را هم به عنوان شرح رسائل نگاشته است. ‌ ‌

فعاليت‌هاى سياسى و اجتماعى ‌ ‌

دوران حيات اين عالم بزرگوار مصادف با برخى از جريانات سياسى و اجتماعى در ايران بود كه از جمله مهمترين آنها به جريان انقلاب مشروطيت مى‌توان اشاره كرد. در اين دوران با توجه به نقش و نفوذ علما در جريان‌هاى سياسى، اجتماعى، فرهنگى و دينى جامعه بيعى بود كه مرحوم علامه‌ريزى نيز نقش موثر خود را در اين جريان‌ها ايفا نمايد.بيش از جريان مشروطيت، حضور اجتماعى و سياسى وى در جريان امضاى پيمان اقتصادى مهمى كه بيشتر توسط علما و بزرگان شهر اصفهان انجام شده، قابل ملاحظه است، اين تعهدنامه كاملاً اقتصادى در پنج بند تنظيم شده كه مفاد آن تاكيد بر استفاده از كالاهاى توليد داخلى داشت و از جمله امضاكنندگان اين تعهدنامه شيخ مرتضى ريزى مى‌باشد. ‌ ‌در جريان مشروطه نيز وى از علمايى بود كه كمتر در وقايع آن دخالت مى‌نمود و آنجايى هم كه از مشروطيت حمايت نموده و اعلاميه‌اى را امضا نموده، هدف خود را احياى ارزش‌هاى اسلامى و اجراى عدالت اسلامى بيان مى‌كند. با امضا و اعلان قانون مشروطيت و روشن شدن ماهيت افكار مشروطه‌خواهان، علما چون روند وقايع را با موازين دينى و اصول اسلامى مغاير ديدند دست از حمايت مشروطه برداشتند كه از آن جمله مرحوم ريزى بود و در گفته‌هاى خود مى‌فرموده: »مردم را طورى اغوا و ترغيب نمـوده و مـى‌گـوينـد: رعـايـا، بيـل‌هـاى شمـا طلا مى‌شود و خاك‌اندازهاى خانه‌ها و ناودان‌هاى عمارات نقره و سيخ‌ها زر مى‌شود.« وى را مى‌توان از علماى حامى و پشتيبان نظرات شهيد شيخ فضل‌الله نورى معرفى كرد. ‌ ‌همچنين نام شيخ مرتضى ريزى در جريان بركنارى ظل‌السلطان از حكومت اصفهان و فشار به علما و بزرگان شهر ازسوى طرفداران ظل‌السلطان در حفظ او آورده شده است كه تعدادى از علما مثل مرحوم آخوند ملامحمد حسين فشاركى و ريزى تمكين نكردند و به همين خاطر هم گروهى از آوار بيدآباد و جوزان و فراش اجزاى حكومت درب خانه ريزى را خراب كردند و آخوند ملامحمدحسين فشاركى را در بين راه ملاقات كردند، توهين و... نمودند. ‌ ‌

احوال و فضايل اخلاقى و معنوى ‌ ‌

مرحوم شيخ در زهد و پارسايى استجابت دعا معروف خاص و عام بود. و در مسجد ذكرالله تدريس و امامت مى‌نمود و شب‌هاى جمعه در تخت فولاد به احيا و قرائت دعاى كميل مشغول بوده و جمعيتى متجاوز از ده هزار نفر پاى منبر وى حاضر مى‌شدند.رسم برپايى مراسم احيا و قرائت دعاى شريف كميل در تخت فولاد اول بار به وسيله عالم جليل فقيه بزرگوار آخوند ملامحمدباقر فشاركى معمول گرديد و بعد از آن به همت مرحوم ريزى و علماى ديگر ادامه پيدا كرد و اين سنت پسنديده و رسم نيكو بحمداله تاكنون ادامه دارد. ‌ ‌از جمله كسانى كه در مراسم احياى شب‌هاى جمعه مرحوم‌ريزى شركت مى‌كرده‌اند از بزرگانى چون حاج شيخ محمدتقى نجفى )آقانجفى( را نام برده‌اند كه از منبر و دعاى وى بهره‌مند گرديده و همچنين مرحوم آيت‌الله ميرزا محمد طيب‌زاده فرزند عالم فاضل، حكيم جامع و طبيب حاذق مرحوم ميرزا ابوالقاسم طبيب )ناصر حكمت( نيز كه پس از تعليم علوم عربى به تحصيل طب در نزد پدر ارجمند خود و ميرزا محمدباقر حكيم‌باشى پرداخت و در سن 13 سالگى در اثر تاثير نفس مرحوم ريزى به تحصيلات حوزوى روى آورد. ‌ ‌مرحوم جابرى انصارى در مورد آقا شيخ مرتضى ريزى چنين مى‌نويسد: ‌ ‌»بزرگوارى صاحب علم و عمل و در فضايل نفسانيه و نحو اتم و اكمل. منبر آن جناب نعمتى بزرگ بود مر اصفهانيان را. چنانچه ليالى جمعه غالباً چهل هزار نفر در مصلى و بيابان تخت فولاد پاى منبرش متهجد و متعبد بودند و آن بزرگ از عشا تا فجر به دعا و تضرع و اقسام الحاح و عجز بندگان را روى به خداوند برده و تصرفى در مواعظ و انفاس متبركه‌اش بود كه تا ده ساعت گريه و زارى مردم كسالت پيدا نكرده و خسته نمى‌شدند.« ‌ ‌نقل است كه آيت‌اله بروجردى كه از شاگردان شيخ به شمار مى‌آيند در جلسات درس خود به طلاب سفارش كرده‌اند كه در منابر روضه هم بخوانند و روضه خواندنشان همانند روضه‌خوانى شيخ مرتضى ريزى باشد. ‌ ‌

استجابت دعا ‌ ‌

در كتاب معادن‌الافادات نوشته‌ى ميرزا حبيب‌اله نيز حكايتى از زبان ايشان بدين مضمون نقل شده است: ‌»يك روز تابستان قبل ‌از ظهر كار مهمى در يكى از روستاهاى اطراف كه حدود چهار فرسنگ با شهر فاصله داشت براى من پيش آمد. پس از صرف نان و آب به طرف روستا رهسپار شدم. هنوز يك فرسنگ و نيم طى نكرده بودم كه تشنگى بر من غلبه كرد. چون مى‌دانستم كه در دو فرسنگى شهر چشمه آبى است خود را به زحمت به آنجا رساندم اما متاسفانه چشمه خشك شده بود... شدت عطش و گرماى ظهر تابستان نزديك بود كه مرا هلاك كند. با توسل به ائمه اطهار به هر طريقى كه بود فرسخى ديگر را طى كردم تا به آب رسيدم و بى‌اختيار از مركب به زمين افتادم تا آب بنوشم اما به ناگاه به ياد لب تشنه امام حسين)ع( در روز عاشورا افتادم »فذكرت عطش الحسين)ع( با امداد غيبى از خوردن آب خوددارى كردم و زمان را براى استجابت دعا مغتنم دانستم. سه دعا كردم و آنگاه آب خوردم. يكى از دعاهايى كه مى‌توانم بگويم اين بود كه توفيق ترويج شرع مقدس و هدايت مومنان را داشته باشم و به فضل خدا هر سه دعا مستجاب شد«. ‌ ‌

نماز و دعاى باران ‌ ‌

استجابت دعا ايشان را در زمره مردمى‌ترين علماى عصر خود قرار داده بود به طورى كه وقتى عده‌اى از مردم اصفهان از ترس تبعات خشكسالى جهت اداى فريضه نماز و دعاى باران به حاج‌آقا نورالله و آيت‌الله درچه‌اى پناه مى‌برند، ايشان با اين جمله كه كار ما نيست و از شيخ مرتضى بخواهيد، مردم به محضر شيخ رهنمون مى‌شوند. ايشان نيز با برگزارى نماز و دعاى باران به خواسته مردم جامه عمل مى‌پوشانند و نقل است كه پس از اداى فريضه نماز و دعا، الطاف بارى تعالى شامل حال مردم شد و چنان ابرى در قلمرو آسمان ظاهر و شروع به باريدن كرد كه تا مدت‌ها مردم اصفهان را در بهت و حيرت فرو برد و جايگاه عالى شيخ را در نزد آنان متعالى‌تر كرد.

وفات ‌ ‌

سرانجام اين عالم زاهد در شب دوشنبه هفدهم رمضان‌المبارك سال 1329 ق وفات نمود و در محراب عبادت شب‌هاى جمعه‌اش در تخت فولاد به خاك سپرده شد و سپس به همت حاج محمدحسين كازرونى از تجار خوش‌نام و از فعالان اصفهان بر مزار وى بقعه‌اى بنا نهادند و به مرور محل دفن وى مورد توجه مومنان گرديد و امروزه يكى از تكاياى معروف و معتبر تخت فولاد مى‌باشد. ‌

روز شعر  و ادب فارسی

را به دلدادگان فرهنگ این مرز و بوم شادباش می گوییم .

از عمر ادبيات پهناور و گرانبار فارسي، بيش از هزار سال مي‌گذرد، در اين مدت كشور ايران، فراز و فرودها و ناكاميهاي بسيار ديده و دورانهاي تلخ و شيرين زيادي را پشت سرگذاشته است.

فرزندان اين سرزمين در اين گستره زماني و مكاني پهناور، در زمينه هاي گوناگون دانشهاي بشري، تلاش‌ها كرده و تجربه‌ها اندوخته و از جهان پر رمز و راز علم و دانش، ره ‌آوردهاي بسيار با ارزش و ماندگار، به جامعه انسانيت پيشكش كرده‌اند و از همين رهگذر بوده است كه قرنها، ‌يافته‌ها و تجربه‌ها و علوم و دانش مسلمين، بويژه مسلمانان ايران، چشمان كنجكاو جهانيان را خيره كرده و به خود مشغول داشته است. ادبيات پر بار فارسي، جلوه ‌گاه راستين انعكاس تلاشهاي هزار ساله مردم مسلمان فارسي زبان در زمينه‌هاي گوناگون هنر و معارف از حماسه و داستانهاي دلكش و جذاب و تاريخ و افسانه و سير و تفسير قرآن و علم و عرفان و فلسفه و اخلاق است، و از اينرو، گويي از لحاظ گستردگي در مفاهيم و اشتمال بر انواع ادبي، به رود پر آب و پهناور و زلالي مي ‌ماند كه عطش هر تشنه‌اي را ـ‌ با هر ذوق و سليقه‌اي كه باشد ـ فرو مي ‌نشاند و اين معنا را بايد در انگيزه هاي اصيل اين فرهنگ جستجو كرد. 

 زبان و ادبيات فارسي در كشورهاي ديگر

زبان و ادبيات فارسي به عنوان دومين زبان جهان اسلام و زبان حوزه فرهنگ و تمدن ايراني، با هزاران آثار گران سنگ در زمينه هاي مختلف ادبي، عرفاني، فلسفي، كلامي، تاريخي، هنري و مذهبي همواره مورد توجه و اعتقاد ايرانيان و مردمان سرزمينهاي دور و نزديك بوده است. عليرغم حوادث و رويدادهاي پر تب و تاب و گاه ناخوشايند سه سده اخير، باز هم اين زبان شيرين و دلنشين در دورترين نقاط جهان امروزه حضور و نفوذ دارد. اين حضور و نفوذ حكايت از آن دارد كه در ژرفاي زبان و ادب فارسي آنقدر معاني بلند و مضامين دلنشين علمي، ادبي، اخلاقي و انساني وجود دارد، كه هر انسان سليم الطبعي با اطلاع و آگاهي از آنها، خود بخود به فارسي و ذخاير مندرج در آن دل مي سپرد. اگر چنین نبود، ترجمه و تأليف هزاران كتاب و مقاله از سوي خارجيان درباره آثار جاودان و جهاني ادب فارسي مانند؛ شاهنامه فردوسي، خمسه حكيم نظام گنجوي، گلستان و بوستان شيخ اجل، مثنوي مولانا جلال الدين بلخي، غزليات خواجه حافظ شيرازي و رباعيات حكيم عمر خيٌام چهره نمي بست و هزاران ايرانشناس و ايران دوست غير ايراني دل و عمر بر سر شناخت، فهم، تفسير و ترجمه اين آثار ارزنده در نمي باختند.

زبان فارسي به عنوان يكي از زبانهاي اسلامي، و زبان حوزه فرهنگ و تمدن ايراني علاوه بر ايران، در سرزمينهايي مانند؛ هند، افغانستان، پاكستان، تاجيكستان، بنگلادش، ازبكستان، ارمنستان و آذربايجان هنوز هم علاقه مندان و هواداران بسياري دارد. در ميان اين كشورها، كشور هند وضع خاصي دارد. چرا كه زبان فارسي قريب به هزار سال زبان دين و زبان رايج در دادگاهها و دربارهاي  آن بوده است. ورود و حضور زبان فارسي در سرزمين هند سبب گرديد تا شاعران، نويسندگان و عارفان بزرگ هندي، اين زبان را براي بيان افكار و احساسات خويش برگزينند و هزاران اثر گرانبها و ارزشمند در زمينه هاي ادبيات، عرفان، فلسفه، كلام، زبانشناسي، تفسير و تاريخ بوجود آورند. با اقتدار حكومتهاي مسلمان و گسترش روابط با ايران و مهاجرت ايرانيان به هند زبان فارسي رفته رفته رونق يافت و تا بدانجا پيش رفت كه زبان علم و سياست شبه قاره گرديد. حضور همه جانبه زبان و فرهنگ فارسي تا آمدن انگليسي ها در قرن هفدهم ادامه داشت. اما از اين تاربخ به بعد، اين حضور اندك اندك كم رنگ شد و حتي آرام آرام زبانهاي محلي و انگليسي جاي آن را گرفتند، به طوريكه از اواسط قرن نوزدهم، زبان وادبيات فارسي بتدريج ضعيف و ضعيفتر شد و ستاره درخشان آن رو به افول نهاد. 
با برچيده شدن بساط استعمارگران انگليسي در سال 1947، فارسي به دوران تازه اي قدم نهاد و صدها دانشگاه و مدرسه علوم ديني به زبان فارسي توجه نشان دادند. در همان حال برخي جريانهاي سياسي و فكري و مذهبي سعي كردند تا زبان فارسي را بي اعتبار و از كار افتاده جلوه دهند. ولي تلاش آنها به ثمر نرسيد و همچنان شعر و ادب فارسي گوي سبقت را در جهان ادب ربوده و به خود اختصاص داده است و چه خوش گفته اند که زبان فارسي شکرشکن و خوش گفتار است.